Τι είναι η διαφοροποίηση και πώς μειώνει τον κίνδυνο;
Μία από τις πιο γνωστές φράσεις στις επενδύσεις είναι:
«Μην βάζεις όλα τα αυγά στο ίδιο καλάθι.»
Αυτή είναι η βασική ιδέα της διαφοροποίησης — Diversification.
Η πραγματική διαφοροποίηση όμως δεν σημαίνει απλώς ότι αγοράζουμε πολλά διαφορετικά πράγματα.
Σημαίνει ότι προσπαθούμε να μην εξαρτάται ολόκληρο το κεφάλαιό μας από τον ίδιο κίνδυνο.
Το πρόβλημα της συγκέντρωσης
Ας υποθέσουμε ότι κάποιος διαθέτει 10.000€ και επενδύει ολόκληρο το ποσό σε μία εταιρεία.
Αν η μετοχή της εταιρείας χάσει 40% της αξίας της, το κεφάλαιο γίνεται:
6.000€
Η ζημιά είναι:
4.000€
Αντίθετα, αν μόνο ένα μέρος του χαρτοφυλακίου βρίσκεται στη συγκεκριμένη εταιρεία, η ίδια πτώση έχει μικρότερη επίδραση στο συνολικό κεφάλαιο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιπες επενδύσεις δεν μπορούν επίσης να πέσουν.
Σημαίνει ότι ένα μεμονωμένο πρόβλημα δεν επηρεάζει απαραίτητα ολόκληρο το χαρτοφυλάκιο στον ίδιο βαθμό.
Πολλές μετοχές δεν σημαίνουν απαραίτητα διαφοροποίηση
Ας υποθέσουμε ότι κάποιος αγοράζει μετοχές δέκα διαφορετικών εταιρειών.
Φαινομενικά έχει διαφοροποιηθεί.
Αν όμως και οι δέκα εταιρείες ανήκουν στον ίδιο κλάδο, μπορεί να επηρεάζονται από παρόμοιους παράγοντες.
Για παράδειγμα, μια μεγάλη αλλαγή που επηρεάζει ολόκληρο τον συγκεκριμένο κλάδο μπορεί να πιέσει πολλές από αυτές ταυτόχρονα.
Άρα:
διαφορετικά ονόματα δεν σημαίνουν απαραίτητα διαφορετικούς κινδύνους.
Διαφοροποίηση μεταξύ κλάδων
Ένας τρόπος διαφοροποίησης είναι η έκθεση σε διαφορετικούς κλάδους της οικονομίας.
Για παράδειγμα:
τεχνολογία,
υγεία,
ενέργεια,
βιομηχανία,
καταναλωτικά προϊόντα,
χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.
Οι κλάδοι δεν αντιδρούν πάντοτε με τον ίδιο τρόπο στις ίδιες οικονομικές συνθήκες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σε μια γενικευμένη πτώση της αγοράς δεν μπορούν να υποχωρήσουν πολλοί μαζί.
Διαφοροποίηση μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων
Η διαφοροποίηση μπορεί να επεκταθεί πέρα από τις μετοχές.
Ένα χαρτοφυλάκιο μπορεί, ανάλογα με τον στόχο και το επίπεδο κινδύνου του επενδυτή, να περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων.
Για παράδειγμα:
μετοχές,
ομόλογα,
μετρητά ή αντίστοιχα βραχυπρόθεσμα μέσα,
και σε ορισμένες περιπτώσεις άλλες κατηγορίες επενδύσεων.
Οι διαφορετικές κατηγορίες έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και κινδύνους.
Δεν υπάρχει όμως ένας συνδυασμός που να είναι κατάλληλος για όλους.
Γεωγραφική διαφοροποίηση
Η συγκέντρωση μπορεί να υπάρχει και γεωγραφικά.
Αν όλες οι επενδύσεις βρίσκονται σε μία χώρα, το χαρτοφυλάκιο μπορεί να εξαρτάται περισσότερο από:
την οικονομία της,
τη νομοθεσία,
την πολιτική κατάσταση,
το νόμισμα,
και τις τοπικές επιχειρηματικές συνθήκες.
Η έκθεση σε περισσότερες οικονομίες μπορεί να μειώσει μέρος αυτής της συγκέντρωσης, αλλά μπορεί να προσθέσει άλλους κινδύνους, όπως συναλλαγματικό κίνδυνο.
Τι είναι η συσχέτιση;
Εδώ εμφανίζεται μια πολύ σημαντική έννοια:
Correlation — συσχέτιση.
Η συσχέτιση περιγράφει, με απλά λόγια, πόσο παρόμοια τείνουν να κινούνται δύο περιουσιακά στοιχεία.
Αν δύο επενδύσεις ανεβαίνουν και πέφτουν συχνά μαζί, έχουν μεγαλύτερη θετική συσχέτιση.
Αν κινούνται συχνά διαφορετικά, η συσχέτισή τους είναι χαμηλότερη ή μπορεί να είναι αρνητική.
Για τη διαφοροποίηση έχει σημασία όχι μόνο πόσες επενδύσεις έχουμε, αλλά και πώς σχετίζονται οι κίνδυνοί τους μεταξύ τους.
Ένα απλό παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι κάποιος αγοράζει:
Bitcoin,
Ethereum,
και τρία μικρότερα crypto.
Μπορεί να πει:
«Έχω πέντε διαφορετικές επενδύσεις, άρα είμαι διαφοροποιημένος.»
Όμως όλα εξακολουθούν να ανήκουν στην αγορά των crypto και μπορεί σε περιόδους έντονης πτώσης να κινηθούν προς την ίδια κατεύθυνση.
Άρα υπάρχει διαφοροποίηση μεταξύ διαφορετικών crypto, αλλά παραμένει μεγάλη συγκέντρωση σε μία ευρύτερη κατηγορία κινδύνου.
Η διαφοροποίηση δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο μπορεί να χάσει χρήματα.
Σε περιόδους σοβαρής οικονομικής ή χρηματοπιστωτικής αναταραχής, πολλές αγορές μπορούν να πέσουν ταυτόχρονα.
Επίσης, οι συσχετίσεις δεν παραμένουν σταθερές για πάντα.
Δύο περιουσιακά στοιχεία που στο παρελθόν κινούνταν διαφορετικά μπορεί σε μια κρίση να αρχίσουν να κινούνται περισσότερο μαζί.
Η διαφοροποίηση επομένως είναι εργαλείο διαχείρισης κινδύνου, όχι εγγύηση προστασίας.
Υπάρχει και υπερβολική συγκέντρωση χωρίς να το καταλαβαίνουμε
Κάποιος μπορεί να κατέχει ένα ETF και παράλληλα πολλές μεμονωμένες μετοχές.
Αν όμως οι ίδιες εταιρείες αποτελούν ήδη μεγάλο μέρος του ETF, μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη έκθεση σε αυτές από όσο πιστεύει.
Για αυτό δεν αρκεί να μετράμε πόσα προϊόντα υπάρχουν στο χαρτοφυλάκιο.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι υπάρχει πραγματικά μέσα σε αυτά.
Η βασική ερώτηση
Αντί να ρωτάμε μόνο:
«Πόσες διαφορετικές επενδύσεις έχω;»
είναι καλύτερο να ρωτάμε:
«Από ποιους κινδύνους εξαρτάται το χαρτοφυλάκιό μου;»
Μία εταιρεία;
Ένας κλάδος;
Μία χώρα;
Ένα νόμισμα;
Μία κατηγορία περιουσιακών στοιχείων;
Ένας κοινός οικονομικός παράγοντας;
Αυτή η σκέψη μας φέρνει πιο κοντά στην πραγματική έννοια της διαφοροποίησης.
Η διαφοροποίηση δεν έχει στόχο να δημιουργήσει ένα χαρτοφυλάκιο που δεν πέφτει ποτέ. Έχει στόχο να αποφεύγουμε την περιττή εξάρτηση ολόκληρου του κεφαλαίου μας από μία μόνο επένδυση ή έναν μόνο κίνδυνο.
Το επόμενο βήμα είναι να εξετάσουμε πώς οργανώνεται συνολικά ένα χαρτοφυλάκιο: τι είναι το Asset Allocation, πώς μοιράζεται το κεφάλαιο ανάμεσα σε διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων και γιατί η κατανομή του κεφαλαίου μπορεί να είναι σημαντικότερη από την επιλογή μιας μεμονωμένης “καλής” επένδυσης.